वर्ग किंवा सूक्ष्म विभाग

कोणतीही राशी क्षितिजावर सरासरी दोन तास (काही मिनिटे कमी किंवा जास्त) राहते हे समजणे सोपे आहे. याचा अर्थ असा की त्या काळात जन्मलेल्या सर्व व्यक्तींच्या पत्रिकेत ग्रहांची स्थिती समान असेल. तसेच, एखादी विशिष्ट राशी दुसऱ्या दिवशीही अंदाजे त्याच वेळी (अंदाजे 4 मिनिटांच्या फरकाने) क्षितिजावर उगवते. दोन जन्म एका दिवसाच्या अंतराने झाले तरी ग्रहांची स्थिती तसेच लग्न राशी प्रभावित न होता तशीच राहणे शक्य आहे. जुळ्या मुलांच्या बाबतीतही, जिथे लग्न राशी आणि ग्रहांची स्थिती समान असण्याची शक्यता असते, तिथे व्यक्तींमधील फरक ओळखणे कठीण वाटते.

वर नमूद केलेल्या अडचणींवर मात करण्याचा एक उत्तम उपाय म्हणजे वर्ग किंवा सूक्ष्म विभागांचा वापर. प्रत्येक राशीचे विशिष्ट भागांमध्ये विभाजन केले जाते. अशा प्रकारे, लग्न किंवा उदय होणारी राशी विभागाच्या एका विशिष्ट भागात येते. ऋषी पराशरांनी सोळा विभागांचे वर्णन केले आहे ज्यांना षोडशवर्ग म्हटले जाते. हे वर्ग केवळ वरवर सारख्या दिसणाऱ्या पत्रिका वेगळ्या करण्यास मदत करत नाहीत, तर ते व्यक्तीच्या जीवनातील विशिष्ट पैलूंशी देखील संबंधित असतात. त्यामुळे अचूक आणि विशिष्ट भविष्यवाणी करण्यासाठी वर्गांचा वापर आवश्यक आहे.

पराशरांचे सोळा वर्ग खालीलप्रमाणे आहेत :

पराशरांच्या सोळा वर्गांचे उद्दिष्ट पुढीलप्रमाणे आहे :

ग्रह बल किंवा ग्रहांचे सामर्थ्य

राशीभविष्यात ग्रह त्यांच्या बल किंवा दुर्बलतेनुसार आपले फळ देतात. ग्रहांचे अचूक बल ठरवण्यासाठी सविस्तर गणितीय प्रक्रिया करावी लागते. ग्रहांचे बल रूप आणि षष्ट्यंशात व्यक्त करण्याची पद्धत आहे, जिथे हे घटक मिळून एक रूप तयार होते.

षड्बल किंवा सहा प्रकारचे बल

बलाचे सहा वेगवेगळे स्रोत एकत्र येऊन ग्रहाला त्याचे वास्तविक सामर्थ्य देतात. हे सहा बलाचे स्रोत, ज्यांना षड्बल म्हणूनही ओळखले जाते, ते पुढीलप्रमाणे आहेत:

दशा किंवा ग्रहांचे कार्यकाळ

दशा पद्धतीचा वापर हे वैदिक ज्योतिषाचे एक अत्यंत उत्कृष्ट वैशिष्ट्य आहे. ग्रहांच्या स्थितीसह राशीभविष्य पत्रिका व्यक्तीचे एक स्थिर चित्र प्रदान करते, तर दशा त्यात गतिशील पैलू जोडते. पत्रिकेत दर्शविलेले योग योग्य दशा सुरू असतानाच फलद्रूप होतात. अशा प्रकारे दशा घटनांची वेळ ठरवण्यास मदत करते.

वैदिक ज्योतिषामध्ये अनेक दशा पद्धती दिलेल्या आहेत. सर्वाधिक वापरल्या जाणाऱ्या दोन पद्धती पुढीलप्रमाणे आहेत :