एक शास्त्र म्हणून ज्योतिष
हे खरे आहे की ज्योतिषीय शास्त्राचा प्रभाव त्याच्या सर्व अर्थांसह सखोल आणि दूरगामी आध्यात्मिक तसेच तात्विक क्षेत्रांपर्यंत पोहोचतो, पण शेवटी असे कोणते शास्त्र आहे ज्याचा असा प्रभाव पडत नाही? आईन्स्टाईन, एडिंग्टन आणि इतरांच्या गणितीय संकल्पनांनी आधीच ठरावीक रूप आणि भौतिक मर्यादांच्या सीमा ओलांडून तथाकथित चौथ्या आयामात प्रवेश केला आहे. मग शास्त्रज्ञांनी ज्योतिषातील या सत्यांची आणि प्रभावांची खिल्ली का उडवावी?
ते कदाचित विसरले आहेत किंवा किमान त्यांनी या वस्तुस्थितीकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष करण्याचे ठरवले आहे की तारे, ग्रह आणि इतर खगोलीय घटकांच्या हालचालींशी संबंधित जे तथाकथित अचूक ज्ञान आज त्यांच्याकडे आहे, त्यातील बहुतांश ज्ञान प्राचीन खगोल शास्त्रज्ञांनी म्हणजेच ज्योतिषांनी त्यांना दिलेला वारसा आहे. त्यांनी या ज्ञानाचा काही भाग आपल्या सोयीनुसार स्वीकारला आहे आणि तितक्याच मनमानी पद्धतीने उर्वरित भाग कोणताही अभ्यास न करता नाकारण्याचा निर्णय घेतला आहे.
कारण ज्योतिषाने इतर सर्व शास्त्रांना सामावून घेतानाच, प्राचीन शास्त्रज्ञांनी त्याचे दोन मुख्य भागांत विभाजन केले होते:
(1) काळाच्या ओघात खगोलीय घटकांची सापेक्ष स्थिती आणि त्यांच्या हालचालींचे निरीक्षण आणि नोंद ठेवणे.
(2) या स्थिती आणि खालील घटकांमधील परस्परसंबंधांचे निरीक्षण आणि नोंद ठेवणे:
(a) पृथ्वीवर घडणाऱ्या नैसर्गिक घडामोडी, जसे की हवामान, भरती-ओहोटी, भूकंप, पूर, ज्वालामुखीचा उद्रेक, वनस्पती आणि प्राणी जगताची वाढ व विकास.
(b) मानवी शारीरिक घडामोडी, जसे की बालकाचा जन्म, मृत्यू, स्त्रियांची मासिक पाळी, आजारपण, रोग आणि अपघात.
(c) मानवी मानसिक घडामोडी, जसे की प्रेम, द्वेष, मत्सर, हेवा, लैंगिक भावना, लोभ, हाव, आणि या भावनिक अवस्थांमधून होणाऱ्या शारीरिक कृती, जसे की समागम, खून, दरोडा, लुटालूट, बलात्कार, भांडणे आणि युद्धे.
ज्योतिषीय वैज्ञानिक संशोधनाच्या या दोन विभागांपैकी, खगोलीय घटकांच्या केवळ सापेक्ष हालचालींचे निरीक्षण करणारा विभाग (खगोलशास्त्र) दुय्यम मानला गेला होता. ते एक पाऊल होते—पहिले पाऊल—त्या खऱ्या ज्ञानाच्या प्राप्तीसाठी, ज्या एकमेव ज्ञानाचे खरे महत्त्व होते—ते म्हणजे मानवाचे ज्ञान, त्याची उत्पत्ती आणि त्याचे भवितव्य.
हा पहिला विभाग—खगोलशास्त्र—आज एक शास्त्र म्हणून ओळखला जातो, कारण आधुनिक शास्त्रज्ञांनी आधुनिक यांत्रिक उपकरणांच्या मदतीने प्राचीन खगोल शास्त्रज्ञांच्या निरीक्षणांना पुढे चालू ठेवले आणि वाढवले. दुसरा विभाग मात्र अशा प्रकारे ओळखला जात नाही, याचे साधे कारण म्हणजे तीव्र पूर्वग्रह आणि संशयवृत्ती. आजच्या शास्त्रज्ञांनी त्याचा अभ्यास करण्याचा आणि तर्कशुद्ध मांडणी करण्याचा कोणताही प्रयत्न न करता त्याच्याकडे जवळजवळ पूर्णपणे दुर्लक्ष केले आहे. तरीही यामागे कोणतेही तार्किक कारण नाही. निसर्गात घडणाऱ्या अशा काही सुप्रसिद्ध घटना नक्कीच आहेत ज्या ज्योतिषीय ज्ञानाच्या दुसऱ्या विभागाच्या कक्षेत येतात, ज्यावरून असे दिसून येते की या दिशेने अधिक संशोधन केल्यास प्राचीन शास्त्रज्ञांचे इतर निष्कर्षही सिद्ध होतील.
या नैसर्गिक तथ्यांपैकी तीन तथ्ये विशेष उल्लेखनीय आहेत:
(1) चंद्राच्या कला आणि समुद्राची भरती-ओहोटी यांच्यात परस्परसंबंध नक्कीच अस्तित्वात आहे. (नैसर्गिक घडामोडी).
(2) चंद्राच्या कला आणि स्त्रियांची मासिक पाळी यांच्यात परस्परसंबंध नक्कीच अस्तित्वात आहे. (मानवी शारीरिक घडामोडी).
(3) पौर्णिमा आणि अमावस्येचा काळ आणि मनोरुग्णांमधील मानसिक अस्वस्थतेची तीव्रता यांच्यात परस्परसंबंध नक्कीच अस्तित्वात आहे. (मानवी मानसिक घडामोडी).
या तथ्यांपैकी प्रत्येक तथ्य वर नमूद केलेल्या ज्योतिषाच्या दुसऱ्या भागातील तीन उपविभागांपैकी एकाच्या कक्षेत येते. जर हा परस्परसंबंध चंद्राच्या बाबतीत खरा असेल, तर इतर ग्रह आणि ताऱ्यांची सापेक्ष स्थिती आणि सामान्य स्त्री-पुरुषांचे विचार व कृती यांच्यातील परस्परसंबंधांबद्दल प्राचीन ज्योतिषांनी अनेक वर्षांच्या अभ्यासानंतर मांडलेले नियम निव्वळ कपोलकल्पित कथा म्हणून नाकारणे हे जरा जास्तच धाडसाचे नाही का? शेवटी, ही सर्व निरीक्षणे आणि नोंदी त्याच ज्योतिषांनी केल्या होत्या ज्यांनी सर्वात प्रथम सर्व स्थिर ताऱ्यांची यादी तयार केली, ज्यांनी ग्रहांचे अंतर, त्यांची सापेक्ष स्थिती, त्यांच्या कक्षा आणि त्यांच्या परिवलनाचा काळ निश्चित केला, आणि ज्यांनी विषुववृत्ताचे चक्र आश्चर्यकारक अचूकतेने मोजले. नक्कीच हे लोक बौद्धिक महामेरू होते, आणि त्यांच्या निष्कर्षांचा किमान अभ्यास करणे तरी नक्कीच गरजेचे आहे.
वास्तविक पाहता, खगोलीय घटकांचे—ज्यापैकी आपली पृथ्वी ही एक आहे—सर्व संभाव्य संबंध किंवा परस्परसंबंध निश्चित करण्यासाठी केलेल्या निरीक्षण आणि अभ्यासातून मिळालेले ज्ञान म्हणजे ज्योतिष, जेणेकरून या खगोलीय घटकांचे आणि आपल्या अस्तित्वाचे स्थान असलेल्या या पृथ्वीचे परस्परसंबंध समजून घेता येतील. अशा निरीक्षणांनी स्वतःला केवळ वेळ, अवकाश, घनफळ आणि वस्तुमान यांच्या गणितीय मोजमापांपुरते मर्यादित ठेवू नये, तर संभाव्य अस्तित्वात असणाऱ्या इतर सर्व संबंधांचाही विचार केला पाहिजे. या वेळ आणि अवकाशाच्या मोजमापांमध्ये आणि या पृथ्वीवर किंवा इतरत्र घडणाऱ्या घटनांमध्ये कोणताही परस्परसंबंध असणे अशक्य आहे असे मानून ते सहजपणे नाकारणे म्हणजे एका रंजक आणि रोमांचक वैज्ञानिक प्रवासाचा मार्ग जाणीवपूर्वक बंद करण्यासारखे आहे.
मांगलिक असणे किंवा पत्रिका जुळवणीमध्ये कमी गुण असणे म्हणजे नकार नव्हे.
याचा तुमच्या जुळवणीवर नक्की किती परिणाम होतो ते पहा.